next up previous contents
Next: Bibliography Up: Ķslenskt įgrip Samfelldar GPS Previous: Stöšvar til samfelldra GPS

Nišurstöšur

Žegar gögn frį öllum samfelldum GPS stöšvum į Ķslandi eru komin ķ hśs er unniš sjįlfvirkt śr žeim meš spįbrautum GPS gervitunglanna og nišurstöšur uppfęršar į vefnum. Sķšar eru endanlegar nišurstöšur reiknašar śt meš nįkvęmnustu upplżsingum um brautir gervitunglanna.

Unniš er śr gögnunum meš hugbśnaši sem kallast Bernese 4.2. Nišurstöšur eru į formi hnita hverrar stöšvar mišaš viš gefin hnit višmišunarstöšvarinnar ķ Reykjavķk (REYK). Hnit REYK eru ķ ITRF97 hnitakerfinu. Tķmarašir stašsetninga stöšvanna (myndir 8 til 20) eru sżndar sem breytingar frį įkvešnum tķmapunkti į stašsetningu stöšva mišaš viš aš stašsetning REYK breytist ekki.

Formlegar óvissur sem śrvinnsluforritiš skilar eru of litlar, og eru óvissurnar žvķ margfaldašar meš kvöršunartölum: 4.0 ķ lįréttu žįttunum og 2.5 ķ lóšrétta žęttinum. Kvöršunartölurnar eru fengnar meš aš bera saman formlegu óvissurnar og stašalfrįvik ķ tķmaröšunum eftir aš śtlagar hafa veriš hreinsašir śr tķmaröšunum.

Tķmaraširnar sżna flekahreyfingar sem fęrslu ķ austur og sušur, ķ įgętu samręmi viš žaš sem plötuhreyfingalķkaniš NUVEL-1A spįir fyrir um. Fęrslur vegna Sušurlandsskjįlftahrinunnar ķ jśnķ 2000 sjįst sem stökk ķ austur og sušur ķ tķmaröšunum. Til aš reikna plötuhraša sem lżsir mešalhreyfingu stöšvarinnar yfir nokkur įr veršur fyrst aš fjarlęgja fęrslur vegna Sušurlandsskjįlftanna śr gögnunum. Fęsluhrašarnir (mynd 26) benda til žess aš meginhluti reksins fari fram į Eystra gosbeltinu, en ekki į Vestra gosbeltinu. GPS netmęlingar frį fyrri tķš styšja žessa nišurstöšu. Lóšréttir fęrsluhrašar sżna aš allar stöšvarnar eru į leišinni upp, mišaš viš REYK, meš hraša sem nemur 3 til 9 mm į įri.

Frįvik frį NUVEL-1A plötulķkaninu sjįst innan aflögunarsvęšis flekaskilanna og viš Mżrdalsjökul. Stöšvarnar VOGS og OLKE viršast vera į jašri aflögunarsvęšis flekaskilanna, en HLID og HVER eru vel innan žess -- žó į sķnum hvorum flekanum. Mišja flekaskilanna er į milli HLID og HVER (mynd 27). Stöšin KIDJ er į mišju Sušurlandsbrotabeltinu, um 5 km vestan viš Hestfjallssprunguna sem skalf 21. jśnķ 2000. Stöšin hreyfist hrašar til noršurs en nįlęgar stöšvar (mynd 27) og kann žaš aš stafa af įframhaldandi hreyfingum į misgenginu eftir jaršskjįlftann.

Stöšvarnar HVER og OLKE eru nįlęgt mišju risins sem męldist į Hengilssvęšinu 1994 til 1998. Žęr sżna engin merki um įframhaldandi ris frį žvķ žęr voru settar upp (vor 1999). Hugsanlegt er žó aš risi hafi veriš aš ljśka um žaš leyti.

Stöšvar viš Mżrdalsjökul benda til žess aš kvikužrżstingur undir Kötlu sé aš aukast. Stöšin į Sólheimaheiši (SOHO) er um 5 km SV af öskjubrśn Kötlu. SOHO er aš fęrast frį öskjunni, ķ jślķ og įgśst 2001 fęrist stöšin til sušurs um 4 mm. GPS netmęlingar į öskjubrśn Kötlu og ķ kringum Mżrdalsjökul styšja žessar nišurstöšur. Naušsynlegt er aš fylgjast grannt meš jaršskorpuhreyfingum viš Kötlu ķ framtķšinni og mun SOHO gegna lykilhlutverki žar.

Heklugosiš ķ febrśar 2000 kom vel fram į SOHO og einnig vottaši fyrir žvķ į HVOL žrįtt fyrir aš stöšvarnar séu ķ yfir 50 km fjarlęgš frį Heklu. Fęrslurnar voru ķ įtt aš Heklu og endurspegla žrżstiminnkun ķ kvikužró undir Heklu. SOHO fęršist um 7 mm ķ įtt aš Heklu į mešan į gosinu stóš. Fęrslunum ber įgętlega saman viš lķkan sem byggt er į gögnum frį ženslumęlum Vešurstofu Ķslands. Ķ janśar 2002 hófust samfelldar GPS męlingar viš Ķsakot, um 15 km frį Heklu. Sś stöš bętir eftirlit meš Heklu til muna.

Ķ jśnķ 2000 uršu tveir stórir skjįlftar (meš vęgisstęršir (MW) 6.5 og 6.4) į Sušurlandsbrotabeltinu meš žriggja og hįlfs sólarhrings millibili. Samfara skjįlftunum į Sušurlandi varš mikil jaršskjįlftavirkni śt eftir Reykjanesskaganum. Fęrslur vegna hvors skjįlfta um sig eru vel ašgreinanlegar. Fęrslurnar į Vogsósum (VOGS) eru minni ķ seinni skjįlftanum žó aš skjįlftarnir séu hér um bil jafnstórir og seinni skjįlftinn sé nęr. Žaš bendir til įhrifa frį smęrri skjįlftum sem uršu śti į Reykjanesi nokkrum mķnśtum eftir Holtaskjįlftann 17. jśnķ 2000. Fęrslum vegna Hestfjallsskjįlftans 21. jśnķ 2000 ber įgętlega saman viš lķkan byggt į GPS netmęlingum. Višmišunarstöšin ķ Reykjavķk var innan aflögunarsvęšis Sušurlandsskjįlftanna.

Hlutverk ISGPS kerfisins ķ vöktun eldfjalla er mikilvęgt. Katla į eftir aš bęra į sér fyrr eša sķšar og žvķ er mikilvęgt aš fylgjast vel meš jaršskorpuhreyfingum žar. Žaš er įkjósanlegt aš fjölga stöšvum til aš fylgjast meš öšrum virkum eldstöšvum eins og Grķmsvötnum, Öskju og Kröflu. Sušurlandsskjįlftarnir 2000 eru taldir marka upphaf aukinnar jaršskjįlftavirkni į Sušurlandi og žvķ er fżsilegt aš fjölga stöšvum į Sušurlandi ķ framtķšinni. Įkjósanlegt er aš koma gagnasöfnun og śrvinnslu nęr rauntķma, til dęmis į klukkustundar fresti, til aš bęta rauntķmaeftirlit meš jaršvį. Ķ framhaldi af žvķ mętti žróa sjįlfvirkt višvörunarkerfi sem lętur vita ef hreyfingar eru óešlilegar. Ķ heildina séš hefur ISGPS kerfiš réttlętt tilvist sķna og tryggja veršur įframhaldandi rekstur og žróun žess.


next up previous contents
Next: Bibliography Up: Ķslenskt įgrip Samfelldar GPS Previous: Stöšvar til samfelldra GPS
Halldor Geirsson
2003-03-21